Workshop: Schrijf je vrij

Fiona Zwart

Waarom ik voor deze workshop koos? Ik had maar 3 woorden van Fiona nodig: "tot expressie komen". Laat dit nu net héél het thema zijn van de workshop: Schrijf je vrij.

Wat hoop ik hiermee te bereiken?

Ik hoop te bereiken...héél simpel. Ruimte maken. Ruimte voor de stem in mijn hoofd, maar ook ruimte om die stem soms even uit te schakelen. Ik wilde voelen wat er gebeurt wanneer ik niet probeer te sturen, maar gewoon schrijf wat er opkomt. Soms was dat heel rationeel, bijna alsof mijn hoofd het stuur nam. Andere keren kwam er iets zachts, iets intuïtiefs, iets dat meer uit mijn buik leek te komen dan uit mijn gedachten.

Misschien hoopte ik vooral om die twee een beetje meer in sync te krijgen. Niet dat ze perfect moeten samenwerken, maar dat ze elkaar niet meer in de weg zitten. Dat mijn hoofd mag spreken wanneer dat nodig is, en dat mijn gevoel ook een plek krijgt zonder meteen gecorrigeerd te worden. Schrijven was voor mij een manier om die twee stemmen naast elkaar te zetten en te kijken wat er gebeurt wanneer ik ze allebei toelaat. Gewoon schrijven, zonder doel, zonder oordeel. Ik laat de foto van de tweeling op de driewieler bewust nog even terugkomen hier. Hoe langer ik ernaar kijk, hoe meer ik besef hoe goed dat beeld eigenlijk past bij wat ik hierboven schreef over mijn hoofd en mijn hart. Die twee die soms elk hun eigen richting uit willen, elk met hun eigen tempo, hun eigen logica. En toch… om vooruit te geraken moeten ze samen bewegen.

Hoe het verloopt

Het schrijven of de vlotheid ervan varieert van dag tot dag.

Soms stromen de woorden vanzelf uit mijn pen, alsof ze vanuit mijn buik omhoog kruipen, door mijn arm heen, door de pen op het papier. Ik schrijf nog altijd het liefst met een pen in een gelijnd boekje. Old school me, maar het voelt gewoon beter. Alsof mijn gedachten dan meer ruimte krijgen om te ademen. Op andere dagen gaat het veel minder vlot. Dan merk ik dat ik druk ben in mijn hoofd, dat er te veel ruis zit, of dat het topic me op dat moment gewoon niet raakt. Dan heb ik meer tijd nodig om erin te komen, of ik blijf wat hangen in weerstand. Het valt me op dat dat meestal samenvalt met dagen waarop ik zelf ook minder ruimte voel. Alsof mijn pen precies weet wanneer ik eigenlijk eerst even moet landen.

Een goed voorbeeld is dag 7, toen we een verhaal moesten schrijven over de reis van de held. Er moesten vijf vaste stappen in zitten: de roep, de weerstand, het onbekende, de gidsen en draken, en de terugkeer. Omdat het zo afgebakend was, voelde ik meteen dat ik het moeilijker had. Het was alsof mijn creativiteit minder vrij kon bewegen. Ik bleef hangen in het idee dat het moest kloppen, dat het moest passen binnen dat kader, en dan blokkeer ik sneller.

En dan heb je het tegenovergestelde, zoals op dag 4, met het thema ogen. Daaruit is een rijmend Engelstalig gedicht gekomen dat ik zelf nog altijd niet helemaal kan plaatsen. Het stond in minder dan vijf minuten op papier. Het kwam echt uit het niets. Als ik het nu teruglees, voelt het soms zelfs alsof het niet van mij is. Alsof ik gewoon even doorgeefluisterd heb wat ergens al klaarstond. (Je kan het gedicht lezen onder de schrijfsels in "portfolio")

Zo verloopt het dus. Schrijven is voor mij geen rechte lijn, maar een beweging. Soms zacht en vanzelfsprekend, soms stroef en zoekend. Maar elke dag opnieuw leer ik iets over mezelf. Over hoe ik voel, hoe ik denk, hoe ik reageer wanneer iets vrij mag ontstaan of net te veel vorm krijgt.

Geen schrijven zonder emoties

Wat me het meest opvalt tijdens deze workshop, is dat ik niet kan schrijven zonder emoties. Het lukt me gewoon niet om iets op papier te zetten als ik niets voel. Dan blijft het leeg, vlak, alsof mijn pen weigert te bewegen. Schrijven is voor mij geen technische handeling, maar een soort doorstroom. En die stroom komt alleen op gang wanneer er iets in mij geraakt wordt. Dat is precies waarom schrijven voor mij niet werkt zonder emotie. Ik moet iets voelen. Iets dat beweegt, schuurt, opent, raakt. Pas dan komt er iets op papier dat klopt. Iets dat echt is. Iets dat van mij is. En misschien is dat wel de grootste les van deze workshop: dat mijn expressie niet begint bij woorden, maar bij wat er binnenin beweegt. Dat ik pas kan schrijven wanneer ik mezelf toelaat om geraakt te worden. Dat herken ik trouwens niet alleen in het schrijven. Het gebeurt ook wanneer ik naar muziek luister. Songteksten kunnen me soms zo diep raken dat ik het bijna fysiek voel. Pommelien Thijs is daar een heel goed voorbeeld van. Wanneer ik haar teksten hoor zeker in combinatie met de muziek, lijkt het alsof de woorden zelf iets in mij aanraken, alsof ze een deur openen die ik zelf nog niet had gezien. Het is datzelfde gevoel van binnenuit bewegen, van geraakt worden zonder dat je precies kan uitleggen waarom. Hetzelfde gebeurt wanneer ik dans zie. De seizoenen van So You Think You Can Dance, zijn daar een heel mooi voorbeeld van. Bij sommige stukken, zoals in de video hieronder, voel ik het zo diep binnenkomen dat de tranen gewoon over mijn wangen rollen. Niet omdat het verdrietig is, maar omdat het zo eerlijk, zo puur en soms rauw is. Hun lichamen vertellen een verhaal, alsof hun bewegingen rechtstreeks in mijn eigen lichaam terechtkomen. Bizar, maar zo mooi! De choreografen die deze stukken maken, zijn volgens mij de echte kunstenaars.

Schrijven binnen psychosociaal werk

Wat ik nu begin te beseffen, is dat dit niet alleen iets zegt over hoe ík schrijf, maar ook over hoe ik later wil werken in het psychosociaal veld. Want daar draait het uiteindelijk ook om: mensen helpen om woorden te vinden voor wat ze voelen. Niet de perfecte woorden, niet de “juiste” woorden, maar de eerlijke. De woorden die pas komen wanneer er iets in beweging komt vanbinnen.

Ik merk dat schrijven voor mij een manier is om te vertragen, om te luisteren naar wat er onder de oppervlakte leeft. En dat is precies wat ik anderen later ook wil kunnen bieden: ruimte. Ruimte om te voelen, om te zoeken, om te ontdekken wat er eigenlijk gezegd wil worden. Niet vanuit het hoofd alleen, maar vanuit dat samenspel tussen hoofd en hart. Misschien is dat wel wat ik het meest meeneem uit deze workshop: dat schrijven een brug kan zijn. Tussen denken en voelen. Tussen chaos en helderheid. Tussen binnenkant en buitenkant. En dat die brug niet alleen voor mij werkt, maar ook een waardevol instrument kan worden in mijn toekomstige werk met anderen. Omdat echte expressie pas ontstaat wanneer iemand zich veilig genoeg voelt om geraakt te worden — en om dat ook toe te laten.

Slotreflectie Wat heb ik hieruit geleerd?

Als ik terugkijk op deze opdracht en eigenlijk het hele voorbije academiejaar, voel ik vooral hoe zwaar het eigenlijk is geweest. Rond de jaarwisseling te horen krijgen dat het (Amerikaanse) bedrijf waarvoor ik werkte de Belgische zetel zou sluiten, was een klap die niemand zag aankomen. Drie maanden nog doorwerken, alles netjes afronden, collega’s ondersteunen, en dan de collectieve sluiting, afscheid moeten nemen. Het was emotioneel veel. En tegelijk draaide het leven gewoon door: een gezin dat me nodig heeft, een nieuwe job zoeken, outplacement begeleiding volgen, studeren, deadlines halen, proberen overeind te blijven terwijl alles tegelijk beweegt.

In dat alles zijn deze opdrachten onverwacht een soort anker geworden. Niet omdat ze makkelijk waren, maar omdat ze me dwongen om stil te staan. Om te voelen. Om te schrijven. Om mezelf opnieuw te horen tussen alle ruis door. Ik heb geleerd dat creativiteit voor mij momenteel een manier is om rustig te blijven ademen. Dat schrijven me helpt om te verwerken wat ik anders gewoon zou blijven meedragen. Dat ik via woorden kan landen, zelfs wanneer alles rondom mij in beweging is. Ik heb ook ontdekt dat ik sterker ben dan ik dacht, maar op een andere manier dan vroeger. Niet door vol te houden of door te duwen, maar door eerlijk te zijn met mezelf. Door toe te geven dat het soms te veel is. Door ruimte te maken voor emoties in plaats van ze weg te duwen. Door te beseffen dat mijn binnenwereld evenveel aandacht verdient als alles wat er buiten gebeurt.

Wat ik hieruit meeneem, is dat ik mezelf mag vertrouwen. Dat mijn creativiteit geen bijkomstigheid is, maar een kompas. Dat ik mag blijven schrijven, blijven voelen, blijven bewegen, omdat dat precies is wat me helpt om overeind te blijven. En misschien nog het belangrijkste: dat ik niet moet wachten tot het leven rustig wordt om mezelf terug te vinden. Dat kan ook midden in de storm. Misschien zelfs vooral dan.